Pula — rimski grad, austrijska ratna luka i najveći grad Istre

Ko je danas Pula

Pula leži na južnom vrhu istarskog poluostrva. Prema popisu iz 2021. godine ima 52.220 stanovnika, što je sedmi grad po veličini u Hrvatskoj. Hrvati čine 75,88% stanovništva. Grad je zvanično dvojezičan, pa su i Pula i Pola službeni nazivi. Poznat je po velikom broju sačuvanih rimskih građevina, a tradicija vinarstva, ribarstva, brodogradnje i turizma traje do danas.

Pula je od rimskog doba do 1991. godine bila upravni centar Istre, a te godine tu ulogu preuzeo je Pazin. Oko nje se širi gradsko područje sa oko 90.000 stanovnika.

Od praistorije do Rima

U pećini Šandalja kod Pule nađeni su tragovi Homo erectusa starog milion godina. Keramika iz neolita ukazuje na stalno naselje, a iz bronzanog doba potiču gradine, utvrđenja na vrhovima brda. Grčka predanja osnivanje grada pripisuju Kolhiđanima iz priče o Jasonu i Medeji, koji su mesto nazvali Polai, što znači „grad utočišta”. To je predanje, a ne dokazana činjenica.

Rimljani su Istru osvojili 177. godine pre nove ere. Grad je status kolonije dobio između 46. i 45. godine pre nove ere. Posle građanskog rata 42. godine pre nove ere grad je bio razoren, a ubrzo obnovljen i nazvan Colonia Pietas Iulia Pola Pollentia Herculanea. Rimljani su ga snabdeli vodovodom i kanalizacijom i opasali zidom sa deset kapija. Do danas su sačuvani Slavoluk Sergijevaca, Herkulova kapija i Dvojna vrata. Na Herkulovoj kapiji uklesana su imena osnivača grada.

Srednji vek i dugo opadanje

Posle pada Zapadnog rimskog carstva grad je pripadao Ostrogotima, a zatim Vizantiji, kada je bio glavna luka njene flote. Iz tog perioda potiče bazilika Svete Marije Formoze iz 6. veka. Mlečani su ga zauzeli 1148. godine, a od 1331. do 1797. vladali su njime. U to vreme grad su napadali Đenovljani, mađarska vojska i Habzburgovci. Kuga, malarija i tifus dodatno su ga iscrpeli, pa je pedesetih godina 18. veka u starom gradu ostalo samo oko 3.000 stanovnika.

Austrijska ratna luka

Posle pada Mletačke republike 1797. grad je došao pod Habzburšku monarhiju. Vraćen je Austriji 1813, a krajem pedesetih godina 19. veka postao je glavna pomorska luka carstva. Danski admiral u austrijskoj službi izabrao ga je 1859. za bazu, a prostrana prirodna luka postala je glavna pomorska baza i veliki centar brodogradnje. Iz zamirućeg provincijskog mesta Pula je izrasla u industrijski grad. Ostrvo Brioni, severozapadno od grada, postalo je letnjikovac habzburške porodice. Popis iz 1910. zabeležio je 58.562 stanovnika, od kojih je 45,8% govorilo italijanski, a 15,2% hrvatski, dok je ostatak činila uglavnom vojska koja je govorila nemački.

Posle 1918. godine

Posle raspada Austro-Ugarske grad je pripao Italiji i postao glavni grad pokrajine Pula. Stanovništvo se smanjilo, jer su povučeni austrougarski vojni i birokratski kapaciteti, a radnici su otpušteni iz brodogradilišta. U Drugom svetskom ratu grad je bio izložen savezničkom bombardovanju od 1942. do 1944. Posle rata istarski Italijani masovno su napuštali grad. Pula je od 15. septembra 1947. deo Hrvatske, u okviru Jugoslavije, a hrvatsko ime postalo je službeno.

Luka i položaj

Grad leži na sedam brežuljaka i ispod njih, u unutrašnjem delu širokog zaliva. Prirodno zaštićena luka duboka je do 38 metara i otvorena je prema severozapadu sa dva ulaza: sa mora i kroz Fažanski kanal. Zaštićena planinskim lancem Alpa i unutrašnjom visoravni, Pula ima vlažnu suptropsku klimu.

Klima

Prema Vikipediji, prosečno ima 2.316 sunčanih sati godišnje, odnosno 6,3 sata dnevno. Prosečna godišnja temperatura vazduha iznosi 13,7 °C, a temperatura mora kreće se od 7 do 26 °C. Zimi bura donosi hladno i vedro vreme sa severa, a letnji jugo donosi kišu, dok maestral duva sa kopna prema moru. Od 1963. godine, kada su počela merenja na lokalnoj stanici, najviša zabeležena temperatura bila je 39,0 °C, 5. avgusta 2017. Najniža je iznosila −9,0 °C, 3. januara 1979. i 3. februara 1991.

Za detaljnije podatke državne meteorološke službe o drugim istarskim mestima pogledajte vodič Istra — klima po mesecima, sezona gužve i dužina puta do mesta na poluostrvu.

Sezona

Zvanična statistika beleži da je u Istarskoj županiji u 2025. godini mesec sa najviše noćenja bio avgust, 8,0 miliona noćenja, a sa najmanje januar, 130 hiljada noćenja. Pregled za sve županije nalazi se u vodiču Kada je gužva u Hrvatskoj — noćenja turista po mesecima u 2025. godini.

Parking u Puli

Prema preduzeću Pula parking, grad je podeljen na tri zone plaćenog parkiranja, a uz njih postoji posebno parkiralište Karolina. Stranica turističkog biroa dodaje da je zona 0 rezervisana za ovlašćene stanare i firme u starom jezgru, pa posetioci uglavnom koriste zone 1–3. Zona 3 obuhvata Gregoviću, Mandrač i Marsovo polje 4.

Od 1. juna do 30. septembra parkiranje se naplaćuje svakog dana od 7:00 do 23:00. Od 1. oktobra do 31. maja naplaćuje se radnim danima od 7:00 do 20:00 i subotom od 7:00 do 14:00, a nedeljom i praznicima je zimi besplatno. Satna ili dnevna karta kupuje se SMS porukom ili preko interneta, a SMS brojevi su 708521 za zonu 1, 708522 za zonu 2 i 708523 za zonu 3.

Najbliže Areni je parkiralište Karolina, na jedan do dva minuta hoda, koje košta 4 evra po satu. Leti radi svakog dana, a od oktobra do maja od ponedeljka do subote od 7:00 do 17:00, uz besplatnu nedelju. Cene po zonama se menjaju, a objavljuje ih Pula parking, pa ih proverite pre dolaska.

Put iz Srbije

Prema našim izmerenim rutama, od Beograda do Pule je 654 km, što je oko 7 sati vožnje. Iz Novog Sada put je dug 641 km, oko 7 sati. Pre putovanja pročitajte vodič EES na granici Hrvatske — šta je Sistem ulaska i izlaska i kako utiče na putnike iz Srbije, jer se na granici danas beleže ulasci i izlasci putnika.

Polazak iz Beograda je u 23:00, a iz Novog Sada u 22:00. Prevoz iz Beograda do Pule košta 85 € u jednom smeru i 160 € povratno. Cenu prevoza iz Novog Sada do Pule potvrđujemo pri rezervaciji.

Šta još obići u blizini

Putovanje se lako povezuje sa susednim mestima: iz istih polazišta vozimo i do Kombi prevoz Beograd → Medulin, Kombi prevoz putnika Novi Sad → Premantura i Minibus prevoz Beograd – Fažana. Vodiči o tim mestima su Medulin — „vrh Istre”, rimska palata na Vižuli i zaštićeni zaliv, Premantura — južni vrh Istre, rt Kamenjak i otisci dinosaurusa i Fažana — ribarsko mesto rimskih amfora i polazna tačka za ostrva Brijuni.

Sva odredišta u okolini Pule navedena su na stranici Kombi prevoz putnika Beograd → Istra, a za polazak iz Novog Sada pogledajte Minibus prevoz Novi Sad – Istra. Pregled svih hrvatskih odredišta nalazi se na stranici Kombi prevoz za Hrvatsku, a opšte informacije za celu zemlju u vodiču Putovanje u Hrvatsku iz Srbije — dokumenta, granica i šta sme da se prenese.

Kombi od vrata do vrata do Pule

Dolazimo po vas na dogovorenu adresu i vozimo vas direktno do cilja — bez presedanja i bez čekanja na stanici. Vozimo svakog dana, u oba smera — i polazak iz Srbije i povratak nazad su garantovani i ne otkazuju se sa naše strane, bez obzira na broj putnika. Prevoz se plaća direktno vozaču — nije potrebna akontacija niti plaćanje unapred. Ponudu za ovaj grad nalazite na stranama Kombi prevoz Beograd → Pula i Kombi prevoz Novi Sad → Pula.